مقدمه و اهمیت بیماری:
یکی از بیماریهای زئونوز یا مشترک خطرناک بین انسان و حیوا نات هاری می باشد که یک بیماری عفونی حاد (آنسفالیت )وکشنده ویروسی است که به دو شکل تحریکی (هاری خشمگین )و ساکت (هاری فلجی ) ظاهر میشود.این بیماری مخصوص گوشتخواران اهلی و وحشی بوده و انسان و سایر حیوانات خونگرم پستا نداربطور تصادفی و اغلب از طریق حیوان گزیدگی به آن مبتلا میشوند.

نيش حشرات و گزش آنها معمولا تنها كمي آزار دهنده است.

نیش زنبور موجب درد و ناراحتي موقتي مي‌شود، اما مشكل جدي يا هميشگي در برای سلامت ایجاد نمی کند. ولي گاهی ممکن است موجب عفونت‌هایی شوند كه نياز به درمان دارد واكنش‌هاي آلرژيكی که مي‌توانند جدي و يا حتي كشنده باشند.

والدين بايد علامت‌هاي متفاوت عفونت يا واكنش‌هاي آلرژيك را تشخيص دهند و در همان لحظه مراقبت‌هاي پزشكي را فراهم سازند

اقدامات لازم برای نيش زنبور عسل و زنبور وحشی

•  زنبور عسل کیسه زهر خود را پس از نیش‌زدن به همراه نیش در پوست به جای می‌گذارد.  زنبور عسل مي‌كوشد تا نيش را با سرعت هر چه بيشتري رها كند ( زنبور وحشی نيش خود را پس از گزيدن در پوست رها نمی‌کند، بنابراین می‌تواند بيش از يكبار نيش بزند).
•  با آب و صابون آن ناحيه را با دقت شستشو دهيد اين كار را دو تا سه بار در روزانجام دهيد تا پوست التيام يابد.
•  از كيسه‌ يخ پوشانده شده در پارچه يا سرما و رطوبت ليف حمام براي چند دقيقه استفاده كنيد.
• از استامينوفن يا ايبوبروفن براي كاهش درد استفاده كنيد.
•  براي درد و خارش از قرص آنتی‌هیستامين استفاده کنید. چنانچه پزشك كودك شما آن را تجویز کرده باشد، دستورالعملي بر حسب سن و وزن كودك  شما خواهد داد. شما مي توانيد از كرم کورتونی يا لوسيون کالامین براي ناحيه‌ي زخم نيش استفاده كنيد.
• نيش‌زدگي در هر جايي از دهان فورا نياز به مراقبت پزشكي دارد زيرا مخاط دهاني غشایی است كه مي تواند به سرعت سبب تورم شديد شود و ممکن است مسير جريان هوا را مسدود كند.
• اگر متوجه محل وسيع خارش يا تورم اطراف ناحيه نيش‌زدگی شديد يا  چنانچه تورم يا درد شديدي براي بيش از سه روز داريد که مي تواند نشان دهنده‌ي عفونت باشد، به پزشک مراجعه کنید.
• سعی شود محل نیش زدگی را پاره نکرده و از میکدن محل گزش خود داری نمایید.
• چنانچه متوجه هر یک از نشانه‌های زیر شدید،‌ که ممکن است بیانگر واکنش وخیم و بالقوه مرگبار آلرژی باشد:

1- خس‌خس سینه يا اختلال در تنفس.

2- احساس سنگینی در گلو يا قفسه سينه.

3- متورم شدن لب‌ها، زبان يا صورت.

4-  تهوع یا استفراغ

۵- بی حالی و خستگی در مواقعی در کودکان و افراد پیر مشاهده می شود .

۶- ضعف یکی از علائم شایع آن می باشد.

دکتر مهرداد حلوائی

متخصص فیزیولوژی جانوری و کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هوآی چین

بسیار شایع است ولی معمولاً خطرناک نمی باشد . اما در صورت متعدد بودن تعداد نیش ها یا بروز حساسیت های شدید ( آنا فیلاکسی ) می تواند کشنده باشد . سابقه گزش در افراد حساس یک نکته منفی است و خطر بروز حساسیت های شدید ( آنا فیلاکسی ) را افزایش می دهد . همچنین گزیدگی در ناحیه سر و صورت نیز خطرناک است و می تواند باعث ایجاد تورم در این نواحی و انسداد راه های هوایی گردد .

علایم و نشانه ها

-          مشاهده ی سوراخ محل نیش و گاهی خود نیش در محل گزش

-          وجود درد ، سوزش ، قرمزی یا تورم در محل گزش

-          بروز علایم مسمومیت مثل کاهش فشار خون ، کهیر ، ...

کمک های اولیه

-          ارزیابی صحنه حادثه ، دور کردن یا پرهیز از خطر و درخواست کمک در صورت لزوم

-          ارزیابی اولیه مصدوم ، انجام مراحل ABC و دیگر کمک های اولیه ضروری در صورت لزوم

-          در صورت وجود نیش در محل گزش آن را به آرامی خارج کنید . برای این کار از موچین ، پنس ، منقاش یا وسایل مشابه استفاده کنید زیرا فشار اعمال شده در حین کار می تواند باعث خروج باقیمانده سم از نیش و ورود آن به بدن بیمار گردد .

-          محل گزش را با آب سرد و صابون بشویید .

-          زیور آلات ، ساعت ، لباس های تنگ و ... از اندام مبتلا خارج کنید .

-          کمپرس آب سرد باعث کاهش درد ، تورم و قرمزی محل گزش می گردد .

-          گذاشتن خمیر درست شده از جوش شیرین و آب نیز می تواند باعث کاهش درد در محل گزش گردد. در صورت مشاهده علایمی که دلالت بر شدید بودن و اکنش های حساسیتی دارند ، مثل کهیر منتشر بدن ، نفس تنگی ، کاهش فشار خون , خس خس سینه ، کبودی لب ها (سیانوز ) و ... باید مصدوم را هرچه سریع تر به نزدیک ترین مرکز درمانی منتقل کنید .

دکتر مهرداد حلوائی

متخصص فیزیولوژی جانوری و کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هوآی چین

تا کنون بیش از ۳۰۰۰ گونه از این موجودات شناسایی شده اند که در این میان فقط حدود ۷۰۰ گونه آنها سمی می باشند و از میان آنها فقط ۵۰ گونه خطرناک بوده و می توانند برای انسان مشکل ساز باشند. مارهای سمی را به دوگروه بزرگ تقسیم می کنند:

• خانواده ی مارهای مرجانی شامل مار مرجانی , کبری , ماهبا و غیره .
• خانواده ی افعی ها از جمله افعی , مارزنگی و غیره.

سم مار عمدتاً برای بی حرکت کردن و کشتن شکار می باشد و از نظر دفاعی احتمالاً اهمیت حیاتی دارد . نیش دندان یا فنگ Fang را به دندان تغییر شکل یافته مار گویند که شیار دار یا مجوف است (همانند سوزن تزریقات) .

در صورت گزش زنبور چه کنیم :
بهتراست محل گزش زنبور را با جوش شیرین وآب آغشته نمائیم سپس یک تکه پیاز روی محل گزش می گذاریم تا زهر را کاملاً جذب کند .

هر سال نزدیک به 40 نفر در آمریکا به دلیل گزش حشرات و حساسیت به آن جان خود را از دست می‌دهند.
 بر‌اساس آمار ارائه شده توسط آکادمی آلرژی، آسم و ایمنی‌شناسی نزدیک به 5 درصد آمریکایی‌ها در خطر واکنش‌های آلرژیک خطرناک و حتی مرگ‌آور نسبت به نیش حشرات قرار دارند.

واکنش هاى آلرژى نسبت به نیش زنبور بسیار شایع است. خطرناک ترین و عمده ترین عامل آلرژى، نیش زنبورهاى وحشى است و آلرژى نسبت به زنبور عسل که بیشتر در میان زنبورداران دیده مى شود در رده دوم قرار مى گیرد.براى بروز آلرژى لازم است فرد یک بار به وسیله زنبور وحشى یا زنبور عسل گزیده شود، و سپس حداکثر تا ۶ هفته وقت مى گیرد تا حساسیت به وجود آید. بنابراین در اولین گزش آلرژى رخ نمى دهد. زنبورهاى وحشى مى توانند چندبار انسان را بگزند، در حالى که زنبورهاى عسل هنگام نیش زدن، نیش خود را در پوست به جاى مى گذارند و بلافاصله مى میرند.

در تمام دنيا،عقرب گزيدگي از مسائل مهم بهداشتي درماني است.تمام عقرب هاي شناخته شده مي توانند سم توليد کنند.آنها سم را در کيسه ي سمي ذخيره و هنگام نيش زدن به بدن طعمه وارد مي کنند.سم تعدادي از عقرب ها ازنظرپزشکي خطرناک است و باعث علائم و عواض متنوعي در فرد آسيب ديده مي شود.از بين اين عقرب ها، مي توان به خانواده هاي بوتيده اشاره کرد که سم نوروتوکسيک و هموليتيک خطرناکي توليد مي کنند و موجب مرگ افراد به ويژه کودکان کمتر از 6 سال مي شوند.

تعریف‌ هاری‌:
    هاری‌ یک‌بیماری‌ ویروسی‌ حاد سیستم‌ اعصاب‌مرکزی‌ است‌ که‌ مخصوص‌گوشتخواران‌ اهلی‌ و وحشی‌ می‌باشد.انسان‌ و سایر حیوانات‌ خونگرم‌پستاندار به‌ طور تصادفی‌ و غالبا ازطریق‌ گزش‌ به‌ آن‌ مبتلا می‌شوند.
    همچنین‌ بیماری‌ از طریق‌ پنجه‌کشیدن‌ حیوانات‌ بخصوص‌ گربه‌،راههای‌ تنفسی‌، ندرتا گوارشی‌ و پیونداعضا منتقل‌ می‌شود.