پــنج دوره نابودی :

در 430 میلیون سال پیش نسل 60% از آبزیان به کلی نابود شد، در این میان برخی از دانشمندان بر این باورند که تغییراتی در آب دریاها موجب این فاجعه بوده است، برخی دیگر بر این پندارند که پرتوهای یک سوپر نواو (انفجار ستاره  های بزرگ) در نزدیکی سیستم خورشیدی ما موجب این فاجعه بوده است.

در 374 میلیون سال پیش نسل 55% از آبزیان به نابودی می گرائید. در زمینه این فاجعه برخی از دانشمندان براین باورند که برخورد شهاب سنگهایی بسیار بزرگ موجب نابودی نسل آبزیان در آن زمان بوده و برخی دیگر براین اندیشه اند که گازهای گلخانه ای ساخته شده در طبیعت و برون رفت و یا زایش سولفات هیدروژن که گازی سمی است در دریا موجب این مرگ و میر بوده است.

در 251 میلیون سال پیش نسل 90% از آبزیان به همراه 70% از جانداران خشکی ها نابود شده است. بسیاری از دانشمندان این پدیده مرگبار را بر آمد گازهای گلخانه ای طبیعی می دانند.

در 200 میلیون سال پیش نسل 52% از آبزیان  به یکباره نابود شدند، دانشمندان علت اصلی این فاجعه را فعالیت های آتش فشانی ، افزایش گازهای گلخانه ای و افزایش گازهای سمی همچون سولفات هیدروژن در دریاها می دانند.

در 65 میلیون سال پیش نسل 75% از آبزیان به همراه 18% از جانداران خشکی و دایناسورها به نابودی گرائید به باور دانشمندان این پدیده مرگبار برآمد برخورد سنگ های بسیار سنگین آسمانی به زمین و فعالیت های آتشفشانی بسیار سنگین بوده است.

در میان پنج دوره نام برده شده دوره سوم 251 میلیون سال پیش بدترین دوره مرگ و میر گیاهان و جانوران بوده است هم اکنون دهها سال است که زمین شناسان، جانورشناسان و گیاهشناسان درپی یافتن پاسخ هایی در زمینه علت یابی این پنج دوره ویرانگر بوده اند.

آتشفشان های سیـبری :

این روزها تئوری فعالیت های آتشفشانی به دلیل مکانیزم ویژه این پدیده مرگبار در نابودی زندگی بشر به سر زبانهاست بر پایه یکی از تئوری های امروزی، ما در بزرگترین پدیده نابود کننده زندگی، فعالیت های سنگین و پی درپی آتشفشانی در سیبری بوده است. یکی از بدترین پیامدهای فعالیت آتشفشانی، سردتر شدن دمای کره زمین است، در پی هر آتشفشانی سنگین مقدار زیادی گوگرد به جو زمین فرستاده می شود. این مقدار گوگرد می تواند از رسیدن نور و گرمای خورشید به زمین جلوگیری کند. از سوی دیگر پس از هر آتشفشانی مقدار زیادی گاز دی اکسید کربن به جو زمین فرستاده می شود، این گازهای گلخانه ای می تواند زمان های دراز در جو باقی بماند و تنها با بارندگی های گوناگون از میان می رود. بدین روی فعالیت های آتشفشانی بزرگ می توانند حجم گازهای گلخانه ای را افزایش داده موجب افزایش دمای کره زمین تا 6 درجه شوند، بر این پایه با افزایش گازهای گلخانه ای، دمای آب دریاهای جهان نیز بالاتر می روند، آب گرم نیز اکسیژن کمتری نسبت به آب سرد از هوا جذب  می کند. به باور دانشمندان تا پیش از بالا رفتن دمای آب دریاها ( در آن زمان ) مرز میان آب در بردارنده اکسیژن در سطح بالایی آب دریاها و آب بدون اکسیژن در بن دریاها زیاد بوده است. بر این پایه آب بن دریاها دربردارنده سولفات هیدروژن بوده و این مواد سمی نیز برآمد ترکیب های شیمیایی در سطح بالایی آب دریاها، فاصله مرز نام برده نیز کمتر شده و اندک اندک به سطح بالایی آب رسیده است. در این هنگام این مواد سمی موجب نابودی بسیاری از میکروارگانیزم ها، گیاهان دریایی و آبزیان شده اند درپی این پدیده با بخار شدن آب دریاها، مواد سمی به خشکی ها نیز رسیده و جان بسیاری از جانداران را نیز گرفته است.

در پایان، این مواد به لایه اوزون رسیده و با سوراخ کردن این لایه از جو زمین بیرون می روند سوراخ شدن لایه اوزون موجب نفوذ پرتوهای زیانبار فرابنفش خورشید به زمین شده و مرگ گروهی دیگر از ارگانیزم هایی را که از فاجعه نخستین، جان بدر برده بوده اند را در پی داشته است.

 سنگ های آسمانی:

در سال 1980 دانشمندان با یافتن ماده ای اصلی به نام Iridium در جاهای برخورد سنگ های آسمانی به زمین به این تئوری دست یافتند که سنگ های آسمانی موجب مرگ و میر بسیاری از جانداران شده اند. این ماده کمیاب در اندازه هایی بسیار زیاد به ویژه در سنگ های آسمانی یافت می شود. هم اکنون پژوهشهایی بر روی فسیل دایناسورها نشان داده اند که این جانداران با سرعتی و در زمانی اندک جان خود را از دست داده اند. این نیز خود تئوری برخورد سنگ های آسمانی و مرگ و میر جانداران این دوره را تقویت می کند. در سال 2001 دانشمندان آمریکایی به ایزوتوپ های غیر زمینی از گازهای هلیوم و آرگون در صخره هایی در چین و ژاپن دست یافتند که درست در 251 میلیون سال پیش به وجود آمده بودند. از این جالبتر اینکه این دو گاز در گلوله های ذغال سنگی یافت شدند که آنها نیز بر آمد برخورد سنگ های آسمانی بوده اند. پاهای این تئوری آنجا لنگان می شود که یک چنین برخوردهای سنگین امکان ساخت دو گاز نام برده در اندازه هایی این چنین اندک را نمی توانسته فراهم آورده باشد، بدین روی دانشمندان هم اکنون براین اندیشه اند که شاید برخورد سنگ های آسمانی بسیار کوچکتر باعث چنین فاجعه های مرگبار بوده اند با پرداختن به این تئوری نیز پرسشی دیگر نیز در اندیشه پدید می آید و آن اینکه برخوردهایی چنین کوچک نمی توانسته فاجعه هایی چنین بزرگ در پی داشته باشد.

تــئوری آتشفشان ها :

بر پایه تئوری آتشفشان ها، فعالیت های آتشفشانی پی درپی که در دوران های پیش از فاجعه روی داده اند،   می توانسته موجب بوجود آمدن پدیده های مرگبار اینچنین گسترده بوده باشند.

ردپای این گونه آتشفشان ها در سیــبری در جایی که گدازه های آتشفشانی زمین را به گستردگی 4 کیلومترمربع پوشانده، یافت شده اند بر همین پایه برخی دیگر از دانشمندان بر این باورند که پیامدهای این گونه پدیده های مرگبار در دراز مدت و گام به گام بوده اند. در این میان برخی بر این اندیشه اند که آغاز مرگ و میر بسیاری از جانداران حتی پیش از آغاز فعالیت های آتشفشانی بسیار سنگین بوده است. یکی از نشانه های آشکار تقویت کننده این تئوری گسترش ارگانیزم های فتوسنتزی (پلانگتون ها در دریا و گیاهان در خشکی) در آن زمان بوده است. این گسترش نیازمند دو ایزوتوپ کربنی پایدار کننده یعنی کربن 12 و کربن 13 بوده است. هر دو این ایزوتوپ ها در دی اکسیدکربن اتمسفر زمین یافت می شوند. گیاهان از مواد کربنی برای ساخت سلول و بازیافت انرژی سود می برند، اما گیاهان جذب مواد کربنی سبک تر را به مواد کربنی سنگین تر برتری می دهند. در آن هنگام گیاهان کربن 12 فراوانی را جذب نموده بوده اند. بنابراین در آن هنگام کربن 13 به تعداد  فراوان در اتمسفر زمین یافت می شده است. این ماده در بازمانده های آتشفشانی آن زمان نیز یافت شده است آزمایش های انجام شده بر روی ایزوتوپ های بدست آمده نشان داده اند که گیاهان در چند دوره نابود شده اند. از این گذشته آزمایشهایی بر روی 126 خزنده در آفریقای جنوبی نیز نشان داده اند که زندگی آنان در چند  دوره و در چند هزار سال به نابودی گرائیده و سپس با فاجعه 251 میلیون سال پیش برای همیشه به نابودی کشیده است. این دوران چند مرحله ای نیز همخوانی با تئوری سنگ های آسمانی ندارد.

باکـــتری ها :

امروزه دریا های جهان از بالا تا بن آکنده از اکسیژن هستند ولی در دوران های پیشین دریاها چیزی شبیه به دریای سیاه بوده اند که تنها در سطح بالایی در بردارنده اکسیژن است و در بن آکنده از باکتری های گوناگون ولی بدون اکسیژن. این باکتری ها بر اثر واکنش های مواد سمی چون سولفات هیدروژن می سازند همانگونه که در پیش آمد، در پی افزایش دمای زمین، دمای آب دریاها نیز افزایش یافت. افزایش دمای آبها موجب جذب اکسیژن کمتر در آب دریاها و افزایش مواد سمی چون سولفات هیدروژن در بن دریاها بود.

این سم کشنده اندک اندک به سطح آب رسیده و هرگونه موجود آبزی را از میان برده است، در این میان تنها گروه از میکروارگانیزم ها که باکتری های فتوســــــنتزی کاهنده سولفات ها بوده اند از این فاجعه جان سالم به در برده اند. این گونه باکتری ها از راه تبدیل سولفور هیدروژن به سولفور یا گوگرد به زندگی می پردازند. با اینکه از باکتری ها و میکروب ها فسیلی بدست نمی آید اما باکتری ها نیز از راه گونه های چربی در پوسته خود که پس از گذشت میلیون ها سال نیز از میان نمی رود قابل ردیابی هستند. این گونه ردیابی ها و پژوهش ها نشان داده اند که آب دریاها دراین دوره بسیار زهرآگین شده بودند.

نتــیجه :

در 5 دوره فاجعه بار عمر کره زمین افزایش گازهای گلخانه ای یا دی اکسید کربن موجب نابودی نسل بسیاری از جانداران شده است. امروزه حجم دی اکسید کربن برابر با 385 میلیونیوم حجم اتمسفر زمین بوده و بر پایه پیش بینی های بسیار ساده این حجم همچنان رو به افزایش است، اگر این حجم با سرعت امروزی افزایش یابد تا سال 2200 حجم گازهای گلخانه ای می تواند به حجم 900 میلیونیوم حجم اتمسفر زمین که اندازه ای بسیار خطرناک است برسد. در فاجعه 251 میلیون سال پیش، حجم گازهای گلخانه ای اتمسفر زمین به 3000 میلیونیوم حجم اتمسفر زمین رسیده بوده است.

حجم گازهای گلخانه ای در 54 میلیون سال پیش، 1000 میلیونیوم حجم اتمسفر زمین بوده است.