خزنده ای بنام مار
بسیاری از زیست شناسا ن معتقد هستند که در زمانهای خیلی قدیم مارها از سوسمار ها به وجود آمده اند. مارها مانند تمساح ها ،لاک پشت ها ، مار مولک ها جزء خزندگان هستند. مارها برای آدمی سودمند هستند. از پوست و از پروئتینهای موجود در سم آنها جهت ساخت دارو و ... استفاده می شود. برای همین باید از آنها حفاظت شود. تا نسل انواع آنها منقرض نگردد. مار ها بدنی لوله ای و طویل دارند که از پولک پوشیده شده است. و بسیار زیبا هستند زیرا بیشتر آنها رنگهایی زیبا دارند. مارها در عرض یک فصل چندین بار پولک های خود را می ریزند. و به این عمل پوست اندازی گفته می شود. وقتی لایه نازک پوست بدن آنها شل می گردد ، مار قسمت آزاد آن را به شاخه یا لبه سنگی قلاب می کند و از پوست کهنه خود را جدا می سازد.مار ها بطور کلی فاقد استخوان های زائد حرکتی قدامی ، سینه و جناق سینه هستند در ضمن مجاری شنوایی خارجی و مثانه نیز از میان رفته است. مارها دست و پا ندارند ولی با استفاده از پولکهای عریض زیر بدنشان به نام سپر و تعدادی عضله حرکت می کنند. اگر به حرکت مار توجه کرده باشید نوع حرکت مارها همه طوری است که با پیچ و خمی که در طول بدن خود ایجاد می کنند از طرفی به طرف دیگر جا به جا می شوند. و به شکل منحنی وار حرکت می نمایند. اما بعضی از مارها مثل کرم ابریشم به آرامی بالا و پائین می روند و در خط مستقیم حرکت میکنند. و برخی دیگر بخصوص مارهای بیابانی حرکتی مارپیچ به طرف بالا دارند و بدین طریق که قسمتی از بدن خود را به شکل «اس » به طرف بالای سطح زمین تاب می دهند. و در این حالت فقط دو یا سه نقطه از بدن آنها با زمین تماس پیدا می کند.نوعی مار در بیا بانهای خشک و سوزان مناطق کره زمین زندگی می کند به نام مار کنار خیز که با لغز یدن روی ماسه های داغ ،بدن خود را بسیار داغ می کند و با حرکتی موجی شکل قسمتی از بدن خود را روی شنها بلند می کند و به طرف جلو می رود این نوع حرکت به خنک کردن او نیز کمک می کند .در اثر حرکت این مار علائمی روی ماسه ها به جا می ماند. البته بیشتر مار ها آهسته حرکت می کنند. دهان مار ها به اندازه زیاد می تواند باز شود. زیرا آرواره پائینی و بالایی با واسطه چند استخوان باریک به هم متصل هستند که مفصل آنها به دو آرواره محکم نیست. همانطوری که گفته شد مارها دهانی بزرگ با دو ردیف دندان در هر طرف آر واره بالا و یک ردیف دندان در آرواره پائین که دندانها همگی به طرف گلوی مار برگشته اند. مارها طعمه خود را نمی جوند بلکه می بلعند و از دندانها فقط برای گرفتن و کشیدن طعمه استفاده می کنند. زبان مار ها طویل و معمولا دو شاخه یا چند شاخه است. که آنرا برای بوئیدن از دهانشان بیرون می آورند. و وقتی دهان مارها بسته است ممکن است قسمتی از زبانشان از دهان بیرون بزند. و این زبان بی خطر است . چشم مارها پلک ندارد و از این رو اصلا بسته نمی شود. و از این لحاظ با سایر خزندگان متفاوت هستند. مردمک چشم بعضی از مارها گرد و برخی بیضی است. همه مارها از جانوران تغذیه می کنند. و برای بدست آوردن طعمه روشهایی متفاوتی را دارند. بیشتر مارها جانورانی مثل حشرات ، قورباغه ، وزغ ، مارمولک ، موش صحرایی ، موش ، سنجاب و جانوران کوچک دیگر را با دهانشان می گیرند و آن را زنده می بلعند. از مار هایی که ازاین روش برای تغذیه استفاده می کنند می توان مار بی زهر ، مار هاگ نوزد ، مار میلک و.. . را نام برد. بعضی از مار ها ابتدا به دور قفسه سینه یک جانور می پیچند و سپس طوری فشار می دهند که جانور نمی تواند نفس بکشد و می میرد . معمولا این گونه مار ها بدنی کاملا بلند و ضخیم دارند مانند مار بوآ ، مار پیتون ، شاه مار و بول مار و.... به این روش شکار می کنند. شاه مار از مار های دیگر حتی مار های سمی تغذیه می کند. بعضی از مار ها ابتدا جانوران را به سرعت نیش می زنند و بعد از اینکه مردند آنها را می خورند این گونه مار ها در دهانشان دندانهای نیش سمی دارند. بیشتر مار ها تخم می گذارند . تخم آنها دارای پوست زبر و سفیدی می باشد. هر تخم حاوی مواد ذخیره برای مار نا بالغی است که درون آن تخم جایی دارد. حرارت خورشید به باز شدن تخم ها کمک می کند. مار های مانند مار بی زهر ، افعی ، مار کا پرهد و... تخم ها یشان را داخل بدنشان نگاه می دارند سپس نوزاد خود را بد نیا می آورند. مار ها دو نوع هستند 1- مار های سمی 2- مار های غیر سمی چگونه می توان مار های سمی و غیر سمی را از یکدیگر تشخیص داد. مار های سمی دندانهای نیش سمی دارند . و دندانهای تو خالی هستند و هنگامی که مار جانوری را می گیرد سم موجود در داخل غده های سمی از طریق دندان جریان می یابد و جانور را می کشد . از مار هایی که بانیش زدن طعمه خود را شکار می کنند می توان مار زنگی شوند ، مار سمی آبی ، مار کاپرهد ،مار مرجانی ،مار جعفری مار افعی و مار کبرا می توان نام برد. این مار های سمی دارای دندانهای ویژه تو خالی که از طریق غده سمی در طرفین آرواره بالایی ارتباط دارند می باشند و و قتی دهانشان بسته است دندانهای زهری به موازات بدنشان قرار می گیرد و وقتی دهانشان باز است دندانهای زهری به وضع عمودی قرار می گیرد. و آماده تزریق زهر هستند. معمولا دارای سر مثلثی شکل هستند و ناحیه گردن کا ملا مشخص است. پولکهای آنها کوچک و دمشان معمولا کوتاه و حرکتشان نسبتا کند است و مردمک چشم آنها عمودی یا بیضی شکل است. مار افعی و مار کبری در هندو ستان فراوان وجود دارد. و از مار های سمی که در ایران یافت می شود می توان افعی ، مار جعفری و کبری نام برد.مار زنگی در صحرای گرم امریکا وجود دارد و مار سمی است که زنگولهء در انتهای دمش را برای اخطار به جانوران بزرگ که به او نزدیک می شوند تکان می دهد. نیشهای تیز و سوزنی دارد وقتی وجود شکار را حس می کند مثل جسم سیالی به جلو می لغزد و سپس با یک حرکت سریع جلو می رود و نیش خود را در عمق بدن جانور فرو می کند. در قسمت سر مار زنگی در بین چشم و سوراغ دماغ ، چشم در یافت امواج حرارتی که عضو حسی حرارتی نیز نامیده می شود قرار دارد. فقط مارهای زنگی سمی و مار های عظیم الجثه مانند پیتون این چشم را دارند. افعی یکی از خطر ناک ترین شکار چیان علفزار است که در میان علفزار مخفی می شود و در انتظار شکار می ماند و با نیشهای سمی و بلند خود به جانور ضربه می زند. مار دهان پنبه ای این مار نیمه آبزی و سمی است شبها شکار می کند و شناگر خوبی است . سرش همیشه بالای سطح آب نگه می دارد و همیشه آماده ضربه زدن به پرندگان کوچک و قورباغه و دیگر جانوارنی که در کنار آب ها ومناطق مردابی است. زیست شناسان در استر الیا نوعی مار به نام ببر مار شناسایی کرده اند که از خطر ناک ترین مار های سمی جهان به شمار می آید . اگر نوع درشت این مار در حالت خشم و آماده برای حمله دیده باشید او می تواند با سم ترشح شده خود حدود 120 گوسفند و همین تعداد انسان را به هلاکت برساند. دندانهای سمی در مار کبرا ثابت است. ولی در بعضی دیگر هنگامیکه دندانها مورد استفاده نیستند به طرف عقب دهان تا می خوردند. دندانهای مخصوص در مار های سمی فنگ می نامند. مار های سمی در تمام قار ه ها و جزایر بزرگ ، بجز ماداگاسکار و نیوزیلند جدید دیده می شوند. در هندوستان هر سال تعداد زیادی در اثر سم مار تلف می شوند. در ایران بیش از سی نوع مار سمی در نواحی مختلف شناخته شده است. غده سمی مار های سمی هم آنزیم وهم سم کشنده می سازد. سم از جنس پروتئین پیچیده ای است. و از نقطه نظر اثر سم مارها چگونه هستند؟ 1- سم هایی که به دستگاه عصبی آسیب می رساند .(نورو توکسین)که روی حرکات تنفسی و عمل بلعیدن و قلب اثر می گذارد .2- سمهایی که به گلبولهای قرمز خون آسیب می رسانند (هموتوکسین) که گلبول خون را خراب و باعث پاره شدن رگهای خونی می شود.و درنهایت سبب خونریزی داخلی می شود. همه مار ها هر دو سم را دارند . در برخی مانند افعی هموتوکسین بیشتر دارد و برخی مانند کفچه مار نورو توکسین بیشتر دارد. سم مار کبرا و مار های متشابه آن مراکز تنفسی شکار را فلج نموده و باعث خفگی در جانور می گردد. اینگونه مار ها در خراسان ، آذر بایجان ، استان مرکزی و فارس دیده می شود. و به قلب و دستگاه عصبی آسیب می رسانند. برای درمان مار گزیدگی چه باید کرد؟1- بالاتر از محل نیش مار ، به طرف قلب با یک بند بطور حلقه دور اندام بسته می شود. 2-پس از ضد عفونی نمودن محل نیش را بشکل ضربدر و به عمق نیم سانتیمتر شکاف می دهند. 3-توسط بادکش و یا وسایلی مانند آن برای مدت 12 الی 15 ساعت محل زخم را می مکند. 4- سرم ضد سم چنانچه در دسترس باشد تزریق می کنند. 5- فورا فرد را به نزدیکترین بیمارستان می رسانند تا پزشکان به او کمک کنند . اما مار های غیر سمی مانند کور مار ها ، مار آبی ، مار پلنگی ، مار بوآ و مار پیتون می توان نام برد. اینگونه مار ها تعدادی دندانهای ساده دارند که به غده های سمی منتهی نمی شود. و پولک قسمت سر با پولک های سایر قسمتهای بدن متفاوت است و با سرعت زیاد حرکت می کنند و مردمک چشم آنها به شکل دایره است و دم باریکی و دراز دارند. پیتون یک مار بزرگ غیر سمی است و از بزرگترین نوع آن در آسیای جنوب شرقی دیده شده است. طول اینگونه مارها به طور متوسط به هفت متر هم می رسد.حتی نمونه هایی با طول هشت متر و دارای وزن حدود 100 کیلو گرم هم دیده شده است. بسیار درشت و بزرگ است که برای حمل آن تعدادی انسان نیاز می باشد می تواند یک شیر یا پلنگ را به طور کامل ببلعد . بدون اینکه پنجه این جانوران برای او مشکلی ایجاد کند. نوعی مار به نام مار علفی که خزنده و فاقد دست و پا می باشد و بدنی باریک و دراز دارد و یک علامتی شبیه به نیم قرص ماه در نزدیکی سر او دیده می شود. این مار یک مار کمرو و غیر سمی است و ماه های تابستان روی صخر های گرم می گذراند و در زیر نور خورشید خود را گرم می کند. هنگام سرد شدن هوا و بالا رفتن رطوبت آن به زیر سنگها و صخر ها پناه می برد. و از پرندگان ، قور باغه ، مارمولک های کوچک تغذیه می کند. شکار خود را درسته می بلعد . آروار ه های بالایی و پائینی آن مستقلا حرکت می کند . و دهان آن به اندازه کافی باز می شود. تا از عهده عمل بلع برآید. سطح بدن مار علفی از پولکهای خشک پوشیده شده است رشد این مار در سه سالگی تقریبا کامل است و در روز های آفتابی تابستان جفت گیری می کند. تخم های این مار ها در ماههای خرداد و تیر روی مواد فاسد شونده مانند سبزیجات گذاشته می شوند. و نوزاد رشد یافته در هنگام رشد از زرده تخم تغذیه می نماید . ظرف دو ماه از تخم بیرون می آید و اندازه این مار تازه شکل گرفته حدود آ به ده سانتی متر می رسد. ریز ترین مار دنیا چه نام دارد؟ریز ترین مار دنیا ، مار قیطانی است به طول حدود 10 سانتیمتر و کوتاهترین مار دنیا است و بسیار کمیاب می باشد. و فقط دربعضی از جزایر دور دست در غرب هندو چین یافت می شود.