سل ماهي ها :
بيماري سل در ماهي نيز همانند انسان ها از طريق ميكو باكتري ها(نوعي باكتري باريك) و اغلب در نتيجه ضعف و ناتواني و عدم سلامت، شرايط نامطلوب زندگي و كمبود ويتامين به وجود مي آيد. ماهي ها در آكواريوم هاي شلوغ اغب در معرض خطر قرار دارند.
ميكو باكتري ها در همه جا قرار دارند. ولي اكثرا در زير خاک زباله ها باقي مانده غذا و ماهي هاي مرده يافت ميشوند. اين بيماري اغلب در يك دوره طولاني از طريق برخي از ماهي ها كه ميميرندـ بعد از چند ماه از محل زندگي خارج ميشوندـ گسترش ميابد.
در زمان هاي ديگر اين بيماري همه گير مي شود و در طول چند هفته تمام ماهي هاي درون آكواريوم را خواهد كشت. نشانه هاي خارجي عفونت بيماري سل در گونه هاي مختلف ماهي ها تقريبا متفاوت است و اين تفاوت به ميزان مقاومت ماهي بستگي دارد. به علاوه علائم اين بيماري در بيماري هاي ديگر ظاهر ميشود و بنابر اين به هنگام كالبد شكافي، يك علامت خطر به شمار مي رود.
علائم اين بيماري شامل تورم بدن به دليل تراكم مايعات در حفره زيستي، لاغري در طول برجستگي عقبي ( تیغ عقب) و شكم فرو رفته از بين رفتن فلس ها و فلس هاي كشيده زخم هاي پوستي باز، باد كردن چشم ها و از حدقه در آمدن آن ها ، خميدگي ستون فقرات، رنگ پريدگي، شنا كردن نا هموار و پر تكان، جابه جايي اندام هاي شكمي، كاهش واكنش ها،از بين رفتن اشتها و جدا ماندن از بقيه ماهي ها ( ماندن در يك گوشه ) است. اين علائم ميتواند به طور جداگانه و يا با هم ظاهر شود.
پس از كالبد شكافي، نمونه ها براي تهيه اسلايد از هم جدا و كالبد شكافي مي شوند. در موارد عفونت شديد، معاينه و آزمايش با عدسي هاي دستي، غده هاي سفيد و خاكستري را روي كبد و طحال به عنوان واكنش دفاعي اندام ها نشان مي دهند، كه تلاشي است براي احاطه كردن مركز عفونت باكتريايي با بافت پيوندي، براي جدا كردن ان ها از بافت هاي سالم،آزمايش ميكروسكوپي، محتوي كيست هاي زرد رنگ و قهوه اي را نشان مي دهد، چرا كپسول بافت پيوندي نيمه شفاف و بي رتگ است. اين كيست ها را نميتوان به راحتي از ايكتيو فونوس تميز داد.
در مقايسه به اين موارد كيست هاي مربوط به سل هميشه گرد نيست. در يك عفونت ميكو باكتري بر جسته و مشخص، شما معمولا ميتوانيد كيست هاي گرد، دراز و شاخه شاخه را در نمونه فشرده بيابيد. اشتباه گرفتن كيست ها با ايكتيوفونوس چندان مشكل ساز نيست، چرا كه هيچ يك از شرايط را نميتوان بهبود بخشيد. كيست هاي سطحي اغلب در اندام هاي از ماهي ها كه پس از مرگ كالبد شكافي شده اند نيز ياقت ميشود.
اين كيست ها وقتي شرايط زيست محيطي بدتر شود و يا با افزايش فشار مي تركند سپس ميكرو باكتري ها در بدن ماهي انتشار می يابد و اندام هاي ديگر را نيز مورد حمله قرار مي دهد. از اقدامات پيشگيرانه موثر ميتوان به فراهم كردن بهترين شرايط كيفي ( غذا، آب، دما،غيره) اشاره كرد.
ماهي هايي كه به وضوح علائم بيماري در آن ها ديده مي شود و يا در مورد بيماري آنها مشكوك هستيم بايد قرنطينه شوند. وقتي بيماري سل شناسايي شد ماهي بيمار بايد قرباني شوند و از بين بروند. وقتي بيماري تمام مخزن را فرا گرفت. تمام ماهي ها را قرباني كنيد و سپس مخزن را به همراه تجهيزات ضد عفوني كنيد.

امكان سرايت در ماهيان زنده زاي آكواريومي از طريق تخمدان آلوده قطعي است ولي در مورد ماهيان تخم گذار ترديد وجود دارد هر چند در استراليا راجع به اين مورد نيز در بين گونه هايي از آزاد ماهاين وارداتي از امريكا گزارشاتي داده شده است .
حلزونهاي اب شيرين حامل مايكو باكتريوم امكان دارد بتوانند اين بيماري را به ماهيان انتقال دهند و همچنين ممكن است قورباغه ها هم قادر باشند سبب سرايت بيماري سل در ماهيان باشند .
به طور كلي دو گونه از مايكو باكتريومها به عنوان بيماري مشترك مشخص شده اند كه در انسان بخصوص در بين آكواريوم داران سبب عفونتهاي جلدي و حساسيت زياد پوست مي گردد .

نشانيهايي كه به وسيله عفونت هاي مايكوباكتريايي ايجاد مي شود به انواع ماهيهاي مبتلا بستگي دارد و در ماهيان اكواريومي نشانيهاي اصلي شامل لاغري بي اشتهايي كمرنگ شدن تغيير شكل و فقدان فلس و پوسيدگي باله ها بيرون زدگي چشم تغيير شكل فك و مهره ها مي باشد .
ماهي ممكن است سست و در گوشه اكواريوم بي حركت باقي مانده و يا با حركتي نا منظم شنا كند .
مشخص ترين نشاني در ماهي زينتي نئون مربوط به تغيير رنگ دو طرف بدن است كه در حالت عادي قرمز درخشان بوده و در هنگام ابتلاء به بيماري مايكو باكتريايي به رنگ زرد در مي ايد . ضايعات قرحه اي شكل روي دهان و باله پشتي در ماهي گوارامي سه خال و گوارامي مرواريدي گزارش شده است .

پيشگيري تنها كار موثري است كه مي تواند در جهت كنترل و مهار اين بيماري بخصوص در بين ماهيان اكواريومي بكار برده شود اقدامات شديد بهداشتي در نگهداري ماهيان اكواريومي اهميت زيادي دارد . جلوگيري از تراكم ماهيان نيزبسيار مهم مي باشد . اگر ماهيان جديد به آكواريوم اضافه مي شود بايد در قرنطينه نگهداري شود .

درمان موثر و قطعي براي عفونت مايكو باكتريايي در بين ماهيا ن اكواريومي وجود ندارد . بررسي هاي ازمايشگاهي نشان مي دهد كه مايكو باكتري به كانامايسين حساس است و يك ماهي پلاتي مكزيكي مبتلا ظاهرا با كانامايسين به صورت تركيب با غذا به نسبت ده ميلي گرم در صد درمان شده و سه تا چهار روز پس از درمان هيچ نوع باكتري مشاهده نگرديده است .

برگرفته از كتاب بيماريهاي ماهي نوشته دكتر قبا آذري تاكامي

منبع:بیماریهای ماهیان آکواریومی
نوشته دکتر هربرت آکسلرود