روش هاي گندزدايي
 
(Disinfection)
 
 
انواع روش های گندزدایی را می توان به شرح ذیل تقسیم بندی نمود
 
عوامل گندزداي طبيعي (هوا ـ  خورشيد)
 جوشاندن با آب
 پرتوي فرابنفش
 پاستوريزاسيون
 مواد شيميايي گندزدا

عوامل گندزداي طبيعي (هواـ  خورشيد)

 

 پرتوهاي فرابنفش نورخورشيد براي باكتري ها و ويروس ها مرگبار هستند و هوا نيز به علت تبخير رطوبت بر بسياري از باكتري ها اثر كشنده دارد.
 لذا مي‌توان لوازمي نظير: رختخواب، مبلمان و اثاثيه منزل و مطب را چند ساعت درمعرض نور خورشيد و هوا قرار داد و آن ها را گندزدايي نمود.

جوشاندن با آب
 
 معمولا آب جوش نمي تواند اسپورها و بعضي ويروس ها را از بين ببرد لذا سترون كننده نيست، ولي در مواقعي كه وسيله يا ماده سترون كننده در اختيار نيست مي توان وسايل رادر 100 درجه سانتي گراد، براي مدت 15 دقيقه جوشاند.

پرتو فرابنفش
 
 Ultraviolet Radiation (U.V)، از پرتوهاي غيريون ساز است كه مي توان در گندزدايي محيط از آن استفاده كرد.
 پرتو فرابنفش را از نظر طول موج وعملكرد به 3 دسته تقسيم مي كنند:
1) U.V.C  با طول موج بين 200 تا 290 نانومتر كه طيف ميكروب كش (Germicide) اين پرتو است. طول موج 265 نانومتر بيشترين قدرت ضد ميكروبي را دارد.
 
2)  U.V.B  با طول موج بين 290 تا 320 نانومتر كه طيف توليد ويتامين  D  است.
 
U.V.A(۳    با طول موج بين 320 تا 400 نانومتر كه طول موج خورشيدي است.
از طول موج  U.V.C  در لامپ هاي ژرميسيد استفاده مي شود. اين لامپ ها به صورت ديواري، سقفي، قابل حمل، و يا قابل نصب در داخل كانال هواكش، ساخته شده اند و آن را براي پاك سازي هوا و عفونت زدايي سطوح محيطي به كار مي برند عملكرد اين لامپ هابسته به كارخانه سازنده مي تواند متفاوت باشد. مثلا يك لامپ 30 واتي ساخت كارخانه فيليپس، براي گندزدايي يك اتاق 6 متر مربعي باارتفاع 3 متر كافي است.
 لامپ هاي فرابنفش عمر محدودي دارند، لذا بايد زمان كاركرد آن را يادداشت كنيم.
چون اين لامپ ها به غبار حساسند بايد بطور منظم سطح آن را با الكل تميز كنيم زيرا ممكن است بدون آنكه در نورش تغييري ايجاد شود، اثر ضدميكروبيش با غبار كاهش يابد.
در موقع استفاده از لامپ بايد پنجره و شيشه هارا پوشانده، محل را تاريك نماييم زيرا نور مرئي اثر باكتري كشي آن را به ميزان زيادي كاهش مي دهد.
 چون اين پرتو ممكن است موجب سوختگي پوست و قرنيه شود و يا ايجاد آب مرواريد يا حتي سرطان پوست گردد، افراد بايستي در صورت تماس مستقيم با اين پرتو از لباس هاي محافظ و عينك استفاده نمايند.
 
 
پاستوريزاسيون
 
استفاده از حرارت 60 درجه سانتيگراد براي مدت 5/0 ساعت و قرار دادن در محيط سرد را پاستوريزاسيون گويند كه در اين فرايند عوامل پاتوژن بيماري زا از بين مي روند.
 
 
مواد شيميايي گندزدا
 
آلدئيدها، اسيدها، قلياها، الكل ها، رنگ ها، سورفاكتانت ها (تركيبات آمونيوم چهار ظرفيتي) ، فلزات سنگين، فنول و مشتقات آن، مواد اكسيد كننده، مواد احياءكننده و هالوژن ها.

 

ويژگي هاي لازم براي يك ماده شيميايي گندزداي مناسب

 گستره اثر وسيع داشته باشد.
 در آب محلول باشد.
 براي پوست، چشم و تنفس محرك نباشد.
 ارگانيسم ها به آن مقاوم نباشند.
 باعث خوردگي فلزات نشود.
 به سرعت اثر كند.
 فاقد بوي زننده باشد.
 روش استفاده اش آسان باشد.
 از خود لايه اي باقي بگذارد.
 استفاده همزمان آنها با مواد پاك كننده ميسر باشد.
 با ثبات باشد.
 سمي نباشد.
 ارزان باشد.
 خاصيت خود را در مقابل مواد آلي مثل خون، خلط، ادرار و مدفوع حفظ كند.
 
 
سطوح گندزدايي
 
مواد گندزدا را از نظر سطح گندزدايي به 3 دسته تقسيم مي كنند:
  سطح بالا  H.L.D( High Level Disinfectant)، (اين مواد گندزدا باعث كشته شدن تمام ارگانيسم ها به جزتعداد زيادي از اسپورها مي شوند)
 
  بينابيني I.L.D))  Intermediate Level Disinfectant، (اين مواد گندزدا باعث كشته شدن همه ارگانيسم هاي وژتاتيو از جمله مايكوباكتريوم توبركلوزيس مي شوند)
 
  سطح پايين (L.L.D)  Low Level Disinfectant، ( مواد گندزداي سطح پايين  (L.L.D) باعث حذف خيلي از باكتري هاي وژتاتيو، قارچ ها و ويروس ها مي شوند

 

 

گردآورنده و تایید کننده : دکتر مهرداد حلوایی

 

متخصص فیزیولوژی جانوری و فلوشیپ کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هوآی چین

 

Mehrdad halvaei

 

Phd & Eng Animal Physiology of china Tsinghua University