بلاياي طبيعي از عواملي به شمار مي‌روند كه همه روزه جوامع بشري را مورد تهديد قرار مي‌دهند. تاريخ تمام ملل، مملو از شواهد عيني و بعضاً مكتوب از وقوع بلاياي طبيعي است كه در برهه هايي از زمان موجب از هم گسيختگي هاي وسيع اجتماعي، اقتصادي و حتي سياسي گرديده است. امروزه نيز آسيب هاي ناشي از بلايا را در بسياري از نقاط جهان مي‌توان ديد كه متاسفانه در بسياري از موارد فعاليت هاي انسان موجب تشديد آن ها مي‌گردد. اثرات سوء بلايا در جمعيت هاي انساني در كشورهايي كه با تخريب محيط زيست، ساختمان هاي با ساخت نامطلوب، شرايط آب و هوايي دگرگون و داراي جمعيت فقرزده باشند بيشتر است. فقدان كاركنان آموزش ديده و ماهر، سازمان ها، ارتباطات، حمل و نقل و ساير منابع براي برخورد سريع و موثر با حوادث باعث جدّي‌تر شدن آسيب هاي ناشي از بلايا مي‌گردد.

از آنجا كه كاركنان حرفه هاي پزشكي، متولي و مسئول اصلي حفظ و ارتقاء سلامت افراد جامعه به حساب مي‌آيند، آگاهي از مفاهيم كلّي در مديريت بلايا و بعضاً رويكردهاي اختصاصي در جهت كاهش آسيب ها و عوارض ناشي از آنها براي آنان امري مهم تلقي مي‌گردد.

برنامه خانواده

بلايا معمولا به شكل ناگهاني و در حالت غفلت روي مي‌دهند. اين امر مي‌تواند باعث شود خانه خود را سريعا ترك كنيد و يا گاهي در منزل خود زنداني شويد. در چنين موقعيتي اگر آب، برق، گاز و تلفن قطع شده باشد چه خواهيد كرد. مسئولين محلي و كاركنان نجات معمولا بعد از حادثه در محل حضور مي‌يابند، اما مسلما نخواهند توانست به همه آسيب ديده ها به موقع كمك رساني كنند.

خانواده ها مي‌توانند و بايد با آمادگي قبلي و با كار گروهي از عهده بلايا برآيند. با برداشت گام هايي كه ذيلا به آنها اشاره مي‌شود شما مي‌توانيد برنامه خانوادگي آمادگي بلاياي خود را تنظيم كنيد. بهترين و مهمترين محافظ و مسئوليت شما اين است كه بدانيد چه بايد بكنيد.

 

1 ـ  جستجو كنيد كه احتمال وقوع چه حادثه اي در محيط شما بيشتر است

الف) با سازمان هاي مرتبط مثل جمعيت هلال احمر، ستاد مقابله با حوادث غيرمترقبه يا سازمان آتش نشاني تماس بگيريد

ب) آمادگي هاي مورد نياز براي هركدام از حوادث را پرس و جو كنيد

ج) در مورد علائم و روش هاي هشدار اين سازمان ها "اگر وجود داشته باشد" سئوال كنيد و از اينكه پس از شنيدن اين علائم چه بايد كرد نيز بپرسيد

د) در مورد برنامه مقابله با حوادث در محل كار خود و يا مدرسه، كودكستان و يا هر جايي كه خانواده تان به سر مي‌برند سئوال كنيد.

2 ـ  يك برنامه حادثه درست كنيد

الف) با خانواده خود بحث كنيد كه چرا نياز به تهيه اين برنامه داريد

خطر آتش سوزي، تغييرات شديد آب و هوايي و زلزله را براي كودكانتان توضيح دهيد. برنامه تان به گونه اي باشد كه در آن مسئوليت ها و كارها تقسيم شده باشد

ب) بلايايي را كه بيشترين احتمال وقوع را دارند به بحث بگذاريد و توضيح دهيد كه در هر مورد چه بايد كرد

ج) 2 مكان را براي ملاقات پس از حادثه انتخاب كنيد:

1ـ بلافاصله بيرون خانه پس از اورژانس هاي ناگهاني مثل آتش سوزي

2ـ خارج از محيط منزل در صورتي كه امكان بازگشت به خانه وجود نداشته باشند "مثلا منزل مادر بزرگ". تلفن و آدرس اين محل را همه اعضاي خانواده بايد داشته باشند

د) از يكي از آشنايان خود "ترجيحا دور از محله خود" بخواهيد كه نقش نقطه تماس خانواده شما را بپذيرد. اعضاي خانواده بايد با وي تماس بگيرند و اطلاع بدهند كه كجا هستند

ه) روشن سازيد كه هنگام تخليه منزل هركس چه بايد بكند.

3 ـ  چك ليست زير را تكميل كنيد

الف) تلفن هاي تماس اورژانس را به شكل مكتوب داشته باشيد 

ب) به كودكان خود طرز تماس با 110 ، 125 و نحوه درخواست كمك را آموزش دهيد 

ج) به تمام اعضاي خانواده نشان دهيد كه چگونه و كي آب، گاز و برق را قطع كنند 

د) وضعيت بيمه خود، خانواده و منزلتان را چك كنيد

ه) به اعضاي خانواده نحوه استفاده و محل نگهداري از كپسول آتش نشاني را بياموزيد

و) در همه جاي خانه از گيرنده هاي حساس به دود استفاده كنيد بويژه در محل اتاق خواب ها

ز) يك مجموعه كمكي حادثه را فراهم كنيد ح) بهترين راه براي گريز از منزل را در مواقع اورژانس شناسايي كنيد

ط) در كلاس هاي كمك هاي اوليه و احياء قلبي ـ ريوي شركت كنيد 

ي) نقاط امن براي هر نوع حادثه را در منزل مشخص كنيد.

4 ـ  برنامه خود را تمرين كنيد

الف) هر 6 ماه از كودكان خود آزمون بگيريد و ماهانه حس گرهاي دود منزل را چك كنيد

ب) تمرين تخليه در موقع آتش و اورژانس را انجام دهيد

ج) منابع آب ذخيره شده را هر 3 ماه و غذاهاي ذخيره شده را هر 6 ماه جايگزين سازيد

د) كپسول هاي اِطفاء حريق را مطابق دستورالعمل سازنده دوباره شارژ كنيد.

   كمك به همسايه ها

همكاري با همسايه ها مي‌تواند مال و جانتان را نجات بخشد. با همسايه ها در طراحي نقشه اي براي كمك به يكديگر تا رسيدن كمك به هنگام حادثه شركت كنيد. مهارت اختصاصي همسايه هايتان را "مثلا پزشكي يا فنّي" شناسايي كنيد و بدانيد كه كداميك از همسايه ها ناتوانند و به كمك ويژه احتياج دارند.

رفع خطرات در منزل

حين يك حادثه، اشياء معمولي در خانه مي‌توانند موجب آسيب و جراحت شوند. هر چيزي بتواند حركت كند، بيافتد، بشكند و موجب آتش سوزي شود يك خطر خانگي محسوب مي‌شود. مثلا يك كتري برقي يا يك كتابخانه. خانه خود را حداقل سالي يك بار از اين نظر بررسي نموده و لوازم خطرناك احتمالي را ثابت كنيد.

به هنگام وقوع بلايا چه بايد كرد؟ الف) اگر وقت كافي داريد : 1ـ آب، برق و گاز را ببنديد 2ـ پيغامي بگذاريد كه كجا مي‌رويد 3ـ به راديو گوش دهيد 4ـ لباس مناسب برداريد 5ـ درب منزل را قفل كنيد 6ـ از راه هاي مطمئن و وسايل پيشنهادي مسئولين استفاده كنيد و ميانبر نزنيد

ب) اگر سانحه به شما آسيب رسانده است : 1ـ خونسردي خود را حفظ نموده و مطابق نقشه خود عمل كنيد 2ـ آسيب ها را بررسي كنيد 3ـ كمك هاي اوّليه را فراهم نموده و به افراد شديدا آسيب ديده كمك كنيد 4ـ براي دريافت اخبار و دستورات به راديوي باطري دار خود گوش دهيد

5ـ آسيب هاي منزل را چك كنيد

الف) از چراغ قوه استفاده كنيد و در صورت مشكوك نبودن از كبريت يا كليدهاي برق استفاده كنيد ب) بدنبال استشمام بوي گاز باشيد بويژه در نزديك اجاق گاز و در صورت استشمام آن سريعا شير اصلي را ببنديد، پنجره ها را باز كنيد و همه را از خانه بيرون كنيد اين كار را براي تجهيزات مشابه انجام دهيد ج) از داشتن مقادير كافي آب اطمينان حاصل كنيد د) از خطوط آسيب ديده برق دوري كنيد

مجموعه كمكي حادثه براي خانواده (Family Disaster Supplies Kit)

حادثه هر زمان و هر جا مي‌تواند رخ دهد و وقتي اين اتفاق بيفتد ممكن است وقت كافي براي واكنش مناسب نداشته باشيد. آب، برق، گاز و تلفن براي روزها قطع مي‌شود. مامورين امداد معمولا بعد از حادثه در صحنه حضور مي‌يابند. اما مسلما بلافاصله به همه افراد نمي‌رسند. آيا خانواده شما آمادگي لازم براي مقابله با چنين شرايطي را دارد؟ يكي از راه هاي آمادگي براي مقابله تهيه مجموعه كمكي حادثه است.

شش جزء اساسي وجود دارد كه شما بايد اقدام به ذخيره سازي آنها بكنيد: آب ، غذا، كمك هاي اوليه، لباس و پوشش هاي خواب، وسايل و لوازم اورژانسي و موارد ويژه :

آب: آب را در ظروف پلاستيكي نظير بطري هاي پلاستيكي آب نگاه داريد از ظروفي كه اوراق يا شكسته مي‌شوند نظير كارتن هاي شير يا بطري هاي شيشه اي استفاده نكنيد يك فرد با فعاليت طبيعي نياز به نوشيدن حداقل 2 ليتر آب در روز دارد. هواي گرم و فعاليت فيزيكي مي‌تواند اين مقدار را به 2 برابر افزايش دهد. كودكان، مادران شيرده و بيماران احتمالا به مقادير بيشتري نياز دارند به ازاي هر نفر 4 ليتر آب ذخيره كنيد. به طوري كه براي 3 روز آب ذخيره داشته باشيد. قابل توصيه است كه هر 3 ماه يك بار آب را تعويض كنيد

غذا: حداقل به اندازه 3 روز غذاي فاسد نشدني در منزل نگاه داري كنيد. غذاهايي را انتخاب كنيد كه نياز به يخ زدن، آماده كردن، ريختن و همچنين آب نداشته باشد "يا كمي آب داشته باشد" . غذاهايي را انتخاب كنيد كه سبك و فشرده باشند نظير گوشت، ميوه و سبزي هاي كنسرو شده.

گردآورنده  و تایید کننده :  دکتر مهرداد حلوایی

 

متخصص فیزیولوژی جانوری و  فلوشیپ کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هوآی چین

 

Mehrdad halvaei

 

Phd & Eng Animal Physiology of china Tsinghua University