دنیای فرمون های ترشحی در حشرات
امروزه برای جلب توجه حشرات و مبارزه بیولوژیکی با آنها بایستی به ابزار علوم جدید مسلح باشیم یکی از این ابزار شناخت فیزیولوژیکی حشرات می باشد که یکی از این شناختها فرمونهای ترشحی در حشرات می باشد . در ذیل نگاهی اجمالی به دنیای زیبای فرمونهای حشرات می نماییم
صد سال قبل اين فرمونها توسط آقايbutenandt و همکارانش براي اولين بار شناسايي شد.
طبقه بندي فرمونهاي حشرات به ترتيب زير است:
1. فرمون جنسي Sex pheromones: اين ماده اغلب توسط حشرات ماده براي جلب نرها به جفت گيري توليد مي شود، اما گاهي هم ممکن است توسط نرها توليد گردد، که در lep بسيار پيشرفته است. فرمونهايي که توسط ماده ها ترشح مي شوند، توسط شاخک حساس حشرات نر دريافت مي شوند.
2. فرمون هشدار pheromones Alarm : براي حشرات اجتماعي مثل مورچه، زنبورها به کار مي روند، باعث هشدار به حشرات در صورت خطر مي شود. به عنوان مثال شکستن نيش در بدن قرباني زنبور عسل باعث کاهش alarm ph شده و منجر به جلب ديگر زنبورها براي نيش زدن مي گردد.
3. فرمون marking - pheromones - Trail: توسط مورچه ها و موريانه ها براي نشان دادن منابع به اعضاي ديگر کلوني مي باشد.
4. فرمون تجمعي Aggregation pheromones : در جمعي از سوسکها ديده مي شود و باعث مي شود که حشرات به دور مکان غذايي تجمع پيدا کنند. عادت هاي توليد مثلي و مکان هاي زمستان گرداني جزء اين مکانها محسوب مي شوند. جمله سوسک سبوس در حمله به درختان معروف است.
5. Epideictic pheromones: که به آنها spacing ph هم گفته مي شوند. جزء معدود فرمونهايي هستند که حالت دفع کنندگي دارد تا جلب کنندگي. در سوسک سبوس lepidopter ، Dipter ، hymenopter hemipter و orthoptera ديده مي شود.
فرمونهايي که در نمونه برداري قرار مي گيرند:
استفاده از فرمونهاي جنسي يکي از قديمي ترين روشهاي نيمه شيميايي به عنوان جلب کننده ها در مديريت آفات مي باشد. در حال حاضر هم فرمون جنسي و هم تجمعي براي پيش آگاهي فعاليتهاي حشرات مورد استفاده قرار مي گيرند.
تله هاي فرموني مخصوصاً بسيار ارزشمند هستند، زيرا وقتي که تعدادي از گونه هاي آفت پايين مي آيد از اين طريق مي توان به عدم حضور و وجود آنها پي برد. مثلاً يک نوع تله ، تله بالي است که در پيش آگاهي lep و ديگر حشرات استفاده مي شود. حشرات توسط طعمه فرموني جلب مي شود، به قسمت پايين تله که چسبناک مي باشد مي چسبند که بعداً شمارش به صورت منظم انجام مي گيرد.
در پروانه ي برگ خوار نوار قرمزي Argyrotaenia velvtinana ، درشفيره و حشره کامل ولارو ديده مي شود، که تله هاي فرموني به طور منظم براي پيش آگاهي اين گونه ها و ديگر Lep هاي آفت براي ميوه ها استفاده مي گردد.
در سوسک ژاپني Popillia japolica بوسيله تله طعمه اي فنيتيل پروپنونات ايوگنول به دام افتاده است. تله هاي فرموني و ديگر جلب کننده ها هزينه ي زيادي براي پيش آگاهي نياز ندارند. اگر چه شرح اين تله ها گاهي مشکل مي باشند .
برخي عوامل در تله هاي فرمون و بازدارندگي آنها در گرفتن حشرات دخالت دارند شامل:
1. فرموني که جلب کننده نباشد.
2. فرموني که در طول زمان مقدارش کم مي شود.
3. طرح تله (مثلاً رنگ)
4. مکان تله
5. دوام تله
نتيجه:
بنابراين مهم است که ما طبيعت و امکانات ممکنه آن و استفاده از مواد شيميايي را بهتر بشناسيم.
استفاده شيميايي بر گسترش شناسايي حشرات و رفتار آنها: به انسان کمک مي کند اين مواد شيميايي اغلب چند ويژگي دارد که از برجسته ترين آنها محيط و ايمني انسان است که بيشتر ترکيبات در اثر تحقيقات شناخته شده اند و بعضي از آنها هنوز توسعه نيافته اند.
دکتر مهرداد حلوائئ
متخصص فیزیولوژی جانوری وفلوشیپ کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هوآی چین
Mehrdad halvaei
Phd & Eng Animal Physiology of china