مبارزه بیولوژیکی با آفات بهترین روش مبارزه با آفات
تحقيقات محققان بيولوژيكي ساليان گذشته نشان داده است كه بهترين روش براي ازبين بردن حشراتي كه به عنوان آفات در طبيعت شناخته شدهاند ، خود حشرات هستند كه از اين روش به عنوان مبارزه بيولوژيك ياد ميشود.
آيا تاكنون به تبديل شدن يك كرم به پرو انه فكر كرده ايد؟ آيا تاكنون اين تغيير زيبا در زندگي يك كرم ر ا به چشم ديده ايد؟ و اينكه به ذ هن شما خطور كرده كه ممكن است از اين موجود زيبا و ظريف بتو ان به عنو ان اسلحه ا ي عليه آفات استفاده كرد؟
طي چند سال اخير و با توجه به افز ايش جمعيت و نياز بيشتر انسان به غذ ا، بيشتر جنگلها در حال تبديل شدن به مزر عه هستند.
در حالي كه در اين جنگلها موجود ات فر او اني زندگي ميكنند كه با اين روند، زيستگاه طبيعيشان ر ا از دست ميد هند.
در اين ميان ، حشر اتي كه در اين مناطق زندگي ميكنند ناگزيرند بر ا ي اد امه بقا ي خود و ارد مز ار ع ساخت دست بشر شوند كه اين حركت از ديد ما انسانها نو عي تجاوز محسوب ميشود به همين دليل آنها ر ا آفت ميناميم .
در حالي كه شايد درست تر آن باشد كه انسانها ر ا در چنين شرايطي آفت حشر ات بناميم .
ميليونها سال است كه حشر ات در چرخه حيات طبيعي خود از مو اد ي تغذيه كردهاند ولي از زماني كه انسان و ارد اين چرخه حياتي شد تلاش كرد كه شر ايط طبيعي ر ا به نفع خود تغيير د هد.
در اين تلاش ، انسان هر آنچه ر ا كه با منافع كوتاه مدتش تضاد د اشت ، بيرحمانه از ميان برد ، بيآنكه به پيامدها ي منفي و گسترده اين كار در طبيعت پي ببرد.بشر اين كار را با استفاده بي رويه از سموم شيميايي به عنوان يك سلاح براي مبارزه با آفات انجام داد و امروز اين ماييم كه شاهد پيامدهاي ناگوار استفاده از اين دشمن طبيعت هستيم.تخريب جنگل ها، به هم خوردن چرخه طبيعي محيط زيست، انواع و اقسام بيماريها همه پيامدهاي مصرف بيرويه سموم شيميايي است كه گريبانگير بشر امروزي شده است.
اما اكنون بعد از گذشت سالها و با پيشرفت د انش در زمينهها ي زيست شناسي ، بوم شناسي ، كشاورز ي ، فناور ي زيستي و ديگر علوم مرتبط،، بازگشت به طبيعت و چرخهها ي طبيعي به عنو ان تنها ر اه حل نجات زمين مطرح شده است .
تحقيقات نشان ميد هد كه يك ميليون گونه حشره در جهان وجود د ارد ، كه از اين تعد اد حدود چند هز ار گونه آفت شناخته شده اند كه حدود ۶۰۰گونه آن در اير ان وجود د ارد.
در جد اول و كتابچهها ي حفظ نباتات بر ا ي مبارزه با حدود ۱۰۰ گونه از اين گونهها ي به اصطلاح آفت كه بسيار مهم هستند برنامه ريز ي شده است .
با تحقيقات صورت گرفته در اين خصوص اين نتيجه به دست آمده است كه در جنگ ميان حشر ات و انسانها بر سر منابع طبيعي مورد نظر هر دوگونه ، بهترين ر اه آنست كه انسان از لشگر حشر ات عليه حشر اتي كه آنها ر ا آفت ميد اند، استفاده كند.
عضو هيات علمي بخش تحقيقات بيولوژيك موسسه تحقيقات گياه پزشكي كشور به خبرنگار ايرنا گفت: استفاده از كفش دوزك كريپتلموس در مز ار ع چا ي يكي ازنمونهها ي بارز در اين زمينه است .همچنين استفاده از زنبور تريكوگراما براي كنترل ساقه خوار در مزارع برنج يكي ديگر از نمونه هاي مبارزه بيولوژيك است . تحقيقات نشان داده كه استفاده از اين نوع زنبور تا حدود زيادي كاهش مصرف سموم را در مزارع برنج به دنبال داشته كه اين امر باعث كاهش بسياري از عوارض از جمله سرطان در منطقه شده است.
محمد رضا رضا پناه افزود : استفاده از ميكروارگانيزمهاي مفيد مانند باكتريهاي مفيد با نام باسيلوس تورين جي ان سيس عليه يكي از آفات برگ خوار از ديگر نمونههاي بارز مبارزه بيولوژيك عليه آفات است .
به گفته وي از قارچهاي مفيد در سطح مزارع پنبه، ذرت، جنگلها و غيره استفاده ميشود كه در كشور هم در حال توليد هستند.
وي در ادامه با اشاره به مطالعه و تحقيق برروي ويروسهايي كه حشرات را كنترل ميكنند گفت: اين روش بسيار پيچيده است از اين رو در خاورميانه فقط دو كشور ايران و مصر توان مطالعه و تحقيق دراين خصوص را دارند كه درايران در حال انجام است و اميدواريم با تلاش محققان و حمايت مسوولان اين طرح از مرحله آزمايشگاهي به مرحله توليد برسد.
** محققان بخش آفات كشاورز ي معتقدند كه استفاده از سموم شيميايي در مز ار ع با عث به هم خوردن ساختار ژنتيكي برخي از حشر ات شده و آنان ر ا به آفتي مقاوم تبديل ميكند كه اين ويژگي به فرزند ان آنها نيز منتقل ميشود.
رضا پناه در اين خصوص به خبرنگار ايرنا گفت : تجربه محققان در دنيا نشان د اده است كه سموم شيميايي موجب بالا رفتن مقاومت و سرسختي آفات ميشود كه با عث ميشود بر ا ي از بين بردن آن ها كشاورز ان به سموم خطرناك تر ي متوسل شوند.
و ي اد امه د اد: اين سموم و ارد چرخه غذ ايي ميشوند، در چربي ها ميمانند و جمع ميشوند و بر ا ي مثال ، مشا هده ميشود در شيرمادر ي كه دو نسل قبل از او د.د.ت مصرف كرده بود، آثار اين سم وجود د ارد.
تحقيقات نشان ميد هد كه بيش از ۷۰درصد آفات به سموم ، مقاوم شدهاند كه ۹۶درصد بر اثر كاربرد سموم شيميايي بوده است و سالانه هم بر تعد اد آنها افزوده ميشود.
** حضور سموم در دنيا ي كشاورز ي
بعد از سال ۱۹۴۵مصرف سموم شيميايي به شدت در دنيا ر ايج شد و مسايل توسعه جنبهها ي خاص خودش ر ا پيد ا كرد و تا جايي پيش رفت كه كم كم روشها ي بهينه بر ا ي كنترل آفات مطرح شد.
اشكالات و نو اقص اين روش در دنيا آشكار شد اما با اين حال آن سالها كماكان سموم شيميايي محور كارها ي كنترل بود و متخصص خوب ، مروج خوب و يا كشاورز نمونه به اين معيار شناخته ميشد كه بالاترين ركورد ر ا در مصرف سموم د اشته باشد.
اما در د هه ،۱۹۶۰با تشكيل سازمان جهاني مبارزه بيولوژيك ، متخصصان دنيا به منظور استفاده از تجارب يكديگر و يافتن ر اه حلي بر ا ي مقابله با پيامدها ي خطرناك سموم شيميايي آن دور هم جمع شدند.
اما اين انتقال تجربه از علم به عمل ، دوره ا ي بس طولاني د اشت . در د هه ۱۹۸۰بود كه مبارزه بيولوژيك با آفات نباتي جايگاه تازه ا ي پيد ا كرد و در بين روشها ي كنترل ، محور شد و ساير روشها خودشان ر ا با عامل بيولوژيك ( مانند زنبور مفيد، پاتوژن مفيد، ميكروب مفيد) كه از طبيعت گرفته ميشدند و عليه طبيعت استفاده ميشدند، تطبيق ميد ادند.
اين طرز تفكر امروزه به جايي رسيده است كه روشها ي متعدد ي از جمله كشاورز ي ارگانيك مطرح است . در اين روش اصلا از كود و سم استفاده نميشود بلكه سعي ميشود از نهادهها ي طبيعي و منابع خد اد اد ي استفاده كنند.
خوشبختانه مصرف اين روش در دنيا درحال توسعه است و تقاضا بر ا ي مصرف محصولات سالم درحال افز ايش است ، به همين نسبت در ايران افر اد ي هستند كه خو ا هان محصولات سالم هستند، محصولاتي كه از كود و سم شيميايي بهره ا ي نبرده باشد و به جا ي آن كودها ي كمپوست و تجزيه شده استفاده شده باشد.
كسي كه انقلاب مبارزه بيولوژيك ر ا در د هه ۶۰در آمريكا آ غاز كرد يك خبرنگار به نام ر اشل كارسن است كه دو كتاب از و ي با نامها ي بهارخاموش و آن سو ي بهار خاموش در اين خصوص ترجمه شده است .
** سابقه تخريب طبيعت توسط انسان
سابقه تخريب در محيط زيست با شرو ع كار كشاورز ي انسان همزمان است ، اين روند با افز ايش جمعيت افز ايش يافته و بسيار ي از جنگلها به كشتز ارها تبديل شدند. افر اط در بهره برد ار ي از خاك و منابع آب و كاربرد غير منطقي سموم شيميايي موجب عقيم شدن ار اضي و آسيب به محيط زيست شده است .
ار ايه كاربرد گسترده كشاورز ي تكنولوژ ي و جانشين شدن آن به جا ي ارقام بومي و حشره كشها ي شيميايي ، زمينه ر ا بر ا ي بر هم زدن چرخه طبيعي فر ا هم كرد.
** وضعيت مبارزه با آفات
امروزه بعد از نيم قرن تلاش انسان بر ا ي مبارزه با آفات ، نتايج ، نشان د هنده ناكامي از اين طريق است . اين رقابت غير اصولي نه تنها آفات ر ا كا هش ند اده بلكه منجر به حضور پياپي و افز ايش آفات و بيمار يها شده است .
آفات و بيمار يها هميشه از عو امل مخرب توليد ات كشاورز ي بودند، در گذشته به علت استفاده طبيعي از سموم ، خسار ات آنان ناچيز بوده است ، يعني در گذشته بر ا ي از بين بردن يك آفت جانور ي از دشمن طبيعي آن استفاده ميكردند.
اما كم كم با جايگزين شدن سموم شيميايي و بالا رفتن مصرف آن در جهان ، روز به روز شا هد بروز و ظهور آفات جديد ي در دنيا ي كشاورز ي هستيم كه افز ايش آن محققان و دست اندركار ان بخش كشاورز ي ر ا بر آن د اشت كه فكر ي به حال اين وضعيت نابسمان بكنند.
در اين ميان تحقيقات و طرحها ي پژو هشي زياد ي انجام شد كه در نهايت بهترين ر اه بازگشت به گذشته ، عنو ان شد يعني بر ا ي از بين بردن آفات از خود آفات استفاده كنند.
اكنون انسان با صرف هزينههايي گز اف در آرزو ي بازگشت به محيط زيست عار ي از آلودگي است .
عضو هيات علمي بخش تحقيقات بيولوژيك موسسه تحقيقات گياه پزشكي كشوردربخش ديگري از گفت وگوي اختصاصي با خبرنگار ايرنا گفت : در سال ها ي اوليه مصرف سموم شيميايي در مز ار ع ، متخصصان كشور در سازمانها ي مسوول با كمك آجود انها سعي ميكردند به مردم بفهمانند كه بايد از كود شيميايي استفاده كنند، چون اين كار تقليد بود.
رضا پناه افزود: حالا بايد همين سازمانها بيايند و با ار ايه ر ا هكارها ي اصولي و منطقي استفاده از سموم شيميايي در توليد محصولات كشاورز ي ر ا تعديل كنند.