شناخت عقرب هاي خوزستان
عقرب گزيدگي در استان خوزستان به ويژه در فصل گرما شايع است به ويژه آنكه اين استان زيستگاه خطرناكترين عقرب ايران به نام "گاديم" است. عقرب، نوعي حشره از خانواده عنكبوتيان است كه در محيطهاي خارج از خانه در شكاف بين سنگها، زير پوست درختان و ميان هيزمها و در محيط خانه در داخل حمام، دستشويي، آشپزخانه و جاهاي مرطوب يافت ميشود. اين جانور در طول روز در گوشهاي بيحركت پنهان ميشود و شب هنگام فعاليت خود را آغاز ميكند و به دنبال شكار ميرود. گژدم، سم خود را از طريق نيشي كه در انتهاي دم خود دارد به شكار تزريق ميكند و زماني انسان را ميگزد كه آدمي ندانسته پا روي آن گذارد و خطر لگد شدن عقرب را تهديد كند. وضع كسي كه دچار عقرب گزيدگي شده، نبايد بياهميت تلقي گردد چون ممكن است جان بيمار در خطر باشد و اهمال كاري به مرگ وي منجر گردد. حدود ۲۰۰گونه عقرب در دنيا وجود دارد كه فقط ۲۰نوع آن سمي است و گونه Mesobuthus Tamulusكه نوعي عقرب قرمز هندي است، كشندهترين آنها به حساب ميآيد. ميزان كشندگي اين عقرب در ايالتهاي هند بين ۳۰الي ۴۰درصد گزارش شده است. بيشترين موارد عقرب گزيدگي جهان در مكزيك و برزيل مشاهده شده و ايران از اين نظر رتبه سوم يا چهارم جهان را دارد. عقربها از نظر پزشكي به دو دسته تقسيم ميشوند ، عقربهايي كه گزش آنها تهديدكننده جان انسان است و عقربهايي كه گزش آنها، سم خيلي كمي به انسان منتقل ميكند كه تهديدكننده نيست. درجه سمي بودن عقربها به اندازه و رنگ آنها بستگي ندارد چنانچه بعضي از عقربهاي بزرگ بدون خطر هستند در حالي كه گزش انواعي از عقربها كه از جثه كوچكتري برخوردارند به علت وجود سموم و اجزاي بيولوژيك فعال، ميتواند مرگ آور باشد. استاديار گروه فارماكولوژي و سمشناسي دانشكده داروسازي دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور اهواز در اينباره به ايرنا گفت: با توجه به اينكه هنوز يك روش درماني مطمئن براي عقرب گزيدگي وجود ندارد، پيشگيري از گزش داراي اهميت فراواني است. دكتر "امير جلالي" نخستين اقدام عملي در پيشگيري از عقربگزيدگي را از بين بردن محيط زيست عقربها دانست. مهمترين محل زيست اين جانور در ميان خردههاي چوب و يا تنه درختان شكسته است. دكتر جلالي اضافه كرد: پس بايد از انباشت هيزم، علوفه، خردههاي چوب و مصالح ساختماني غير قابل استفاده در مناطق گرم پرهيز كرد. وي كاهش دسترسي منابع غذايي عقرب را از نكات ديگر در پيشگيري از عقرب گزيدگي عنوان كرد و گفت: مهمترين منابع غذايي عقربها، حشرات هستند كه پاكيزه نگاهداشتن محيط و استفاده از حشرهكشها به ميزان كم براي نابودي حشرات ميتواند مفيد باشد. به گفته اين استاديار دانشگاه علوم پزشكي اهواز، در يك بررسي در مكزيك معلوم شد كه استفاده از حشرهكشهاي پيروتروئيدي در منازل ميتواند تا ۶۰ درصد به كاهش موارد عقرب گزيدگي كمك كند. وي تاكيد كرد: در استفاده از حشرهكشها بايد به محلهايي توجه شود كه اين جانور تمايل به مخفي شوند در آنجا دارد مانند زير وسايل منزل، زيرزمينها، زيرشيرواني، كنار اتاقها و داخل كمدها. دكتر جلالي ادامه داد: در فضاي باز خارج از منزل، بايد حشره كش را در قسمتهايي بكار برد كه تماس ساختمان با خاك وجود دارد، از جمله اين مناطق ميتوان به پي و پايه ساختمان، ستونها، راهروها، ايوانها و رواقها اشاره كرد. اين متخصص تاكيد كرد: بهتر است ارتفاع سمپاشي در اين مناطق تا ۶۰سانتي متر از سطح زمين باشد ضمن آنكه سمپاشي تودههاي سنگ، چوب و الوار انباشته شده در اطراف ساختمان نيز ضروري است. اين پژوهشگر دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور اهواز تاكيد كرد: مسدود كردن درزها، شكافها و سوراخهاي ديوارها، منازل و ساختمانها مخصوصا درب، پنجره و اطراف فاضلاب اهميت دارد. دكتر جلالي گفت: براي مبارزه با عقرب روشهاي بيولوژيكي نيز وجود دارد و آن استفاده از دشمنان طبيعي عقرب مانند پرندگان است، نگهداري مرغ و اردك تا حدودي در كاهش جمعيت عقربها موثر است. وي افزود: فعاليت اين جانور در ماههاي گرم سال افزايش مييابد و عقرب براي دوري از خشك شدن بدن به جاهاي نمناك و مرطوب پناه ميآورد، از اين خاصيت ميتوان براي جمعآوري عقربها استفاده كرد و با پهن كردن يك گوني خيس در گوشه حياط عقربها را به آن نقطه كشاند و آنها را از بين برد. دكتر جلالي تاكيد كرد: در مناط عقرب خيز بهتر است قبل از پوشيدن كفش يا لباس، اين پوشاك به دقت وارسي شوند، همچنين پيش از ورود به دستشوئي و حمام از نبود عقرب اطمينان حاصل گردد. استاديار دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور اهواز افزود: پيش از رفتن به رخت خواب نيز، وارسي محل خواب لازم است و براي خوابيدن در محلهاي روباز، استفاده از پشه بند توصيه ميشود. وي اظهار داشت: عقرب از نزديك شدن به تركيبات نفتي به ويژه گازوئيل خودداري ميكند كه از اين امر ميتوان سود جست و محلهايي كه احتمال وجود عقرب در انها بيشتر است را كمي گازوييل ريخت. دكتر جلالي، فرو نبردن دست در زير سنگها و سوارخهاي فاقد ديد و پرهيز از پابرهنه راه رفتن در محيطهاي باز به خصوص در شب را از ديگر راههاي پيشگيري از عقرب گزيدگي عنوان شده است. در برخي منابع قديمي نيز اشاره شده كه استفاده از سير ميتواند در فراري دادن عقرب موثر باشد
گردآورنده و تایید کننده : دکتر مهرداد حلوائی
متخصص فیزیولوژی جانوری و فلوشیپ کنترل آفات شهری و صنعتی از دانشگاه تسینگ هوآی چین
Mehrdad halvaei
Phd & Eng Animal Physiology of china Tsinghua University